انّ النّفس الانسانیّة الّتی ذکرنا انّها واحدة وتتصرّف في هذه القوی تقوی علی ادراک المعقولات وعلی التّصرّف في القوی البدنیّة بالطّبع لا بالاکتساب. ولیست حقیقة النّفس انّما تقوی علی هذین. فانّ القوّة معنی عدمیّ و النّفوس موجودة بالفعل. ولو کانت حقیقة النّفس امرا بالقوّة لما کان لها ان تفعل فيجب ان تقوی علی هذین بامر غیر ذاتهما، بل بهیئتین: فباحداهما تقبل النّفس علی مفيد الصّور المعقولة. وهذه الهیئة یسمّی عقلا نظریّا.
نفس انسانی را دو قوّت دیگر است که مخصوص به او است به اعتبار تاثّر او از مبادی مفارقه وبه اعتبار تاثیر او در مادون خود واوّل را قوّت نظریّه وعقل نظری خوانند، ودوّم را قوت عملیّة وعقل عملی خوانند. وهر یک را چهار مرتبه است: امّا چهار مرتبه عقل نظری: اوّل خلو از جمیع معقولات است با قابلیّت تنوّر بجمیع. واین مرتبه را عقل بالقوّة گویند در مقابل عقل بالفعل، وعقل منفعل در مقابل عقل فعّال بنا بر اتحاد عقل مستفاد به عقل فعّال بعد از استکمال.(للنّفس الإنسانیّة قوّتان تخصّان بها، باعتبار تاثّرها عن المبادی المفارقة وتاثیرها في ما دونها. فتسمّی الاولی قوّة نظریّة وعقلا نظریّا والثّانیة قوّة عملیّة وعقلا عملیّا، ولکلّ منها مراتب اربع، امّا المراتب الاربع للعقل النّظریّ فاوّلها الخلوّ عن جمیع المعقولات مع قابلیّتها للتّنوّر بالجمیع، ویقال لهذه المرتبة عقلا بالقوّة مقابلا للعقل بالفعل، وعقلا منفعلا مقابلا للعقل الفعّال بناء علی اتّحاد العقل المستفاد مع العقل الفعّال بعد استکماله).